Normy etyczne korzystania ze źródeł informacji - jej jakość oraz ochrona praw autorskich.

Normy etyczne korzystania ze źródeł informacji - jej jakość oraz ochrona praw autorskich.

W gimnazjum nauczyciele wprowadzają uczniów w świat wiedzy naukowej, wdrażają ich do samodzielności, pomagają im w podejmowaniu decyzji dotyczącej kierunku dalszej edukacji i przygotowują do aktywnego udziału w życiu społecznym.
Dzięki niedawno wprowadzonemu w życie projektowi Europejskiego Funduszu Społecznego nasza szkoła otrzymała wyposażenie Internetowego Centrum Informacji Multimedialnej w postaci czterech stanowisk komputerowych z dostępem do szerokopasmowego Internetu oraz urządzenie wielofunkcyjne. Spowodowało to jednocześnie szeroki dostęp do informacji zarówno z wykorzystaniem programów multimedialnych jak i sieci Internet. Jedną z umiejętności, które są celem edukacyjnym w ramach programu „Edukacja czytelnicza i Medialna” obowiązującym w naszej szkole, jest umiejętność segregowania informacji i krytycznego ich odbioru.

Jakość informacji.

Coraz częściej jesteśmy świadkami tworzenia się nowej epoki cywilizacyjnej, mówi się o tzw. „społeczeństwie informacyjnym”. „Społeczeństwo informacyjne to społeczeństwo, które nie tylko posiada rozwinięte środki przetwarzania informacji i komunikowania, lecz przetwarzanie informacji jest podstawą tworzenia dochodu narodowego i dostarcza źródła utrzymania większości społeczeństwa”.
Informacja staje się niejako produktem, czymś, co można kupić lub sprzedać. Coraz szybszy dostęp do informacji sprawia jednocześnie, że problemem staje nie zdobywanie informacji, tylko ich selekcja.
Łatwość uzyskiwania informacji nie oznacza automatycznie jej wysokiej jakości. Informacja może być błędna już u samego źródła, a swój udział w przekłamaniach wnoszą także różnego rodzaju pośrednicy. W praktyce stosunkowo rzadko mamy do czynienia z oryginalnymi źródłami informacji (w zasadzie tylko przy transmisji telewizyjnej na żywo). Najczęściej dociera do nas informacja z drugiej ręki („opowiem ci, co widziałem, słyszałem …”).
Każdorazowo musimy podjąć decyzję, na ile możemy wierzyć temu, co usłyszeliśmy albo zobaczyliśmy, dlatego źródła i kanały informacji dzielimy na mniej lub bardziej wiarygodne. Bardziej jesteśmy skłonni uwierzyć, że w procesorze znajduje się kilkaset tysięcy tranzystorów, gdy przeczytamy o tym w encyklopedii, niż gdy powie nam to kolega. Bardziej wierzymy informacji uzyskanej z kilku niezależnych źródeł niż z jednego. Często pomocą mogą służyć także uniwersalne zasady oddzielania prawdy od plotki.

  • Jeżeli informacja oddziałuje na nasze emocje, jest to zazwyczaj plotka (chyba, że rzecz dotyczy muzyki czy ogólnie sztuki).

  • Jeżeli informacji nie możemy zweryfikować za pomocą niezależnego źródła jest to zapewne plotka lub kłamstwo.

Na tę, wynikającą z doświadczenia, wiedzę w wypadku technologii informacyjnej nasuwa się nowy czynnik – informacje uzyskane z komputera wydają się bardziej
prawdopodobne. A przecież wśród prawdziwych, rzetelnych informacji na stronach WWW można znaleźć wiele informacji zmyślonych, błędnych, niekompletnych, zaskakujących. Każdy użytkownik sieci ocenia informacje w sposób indywidualny. Często ocena treści jest związana z przydatnością i funkcjonalnością danych, natomiast forma i struktura witryny są oceniane na podstawie subiektywnych upodobań i preferencji estetycznych użytkownika. Dla wielu osób Internet jest jednym z ważniejszych źródeł informacji, na podstawie, którego budują swoją wiedzę. Wiadomości nieprawdziwe, usłyszane lub przeczytane w gazecie od razu klasyfikujemy jako bzdurę, przeczytane na ekranie komputera często są przyjmowane w dobrej wierze. Zapomina się często, że za każdą z nich stają nie maszyny, a ludzie. Programy komputerowe raczej nie tworzą informacji – one ją przetwarzają (i to też pod dyktando człowieka).


Prawo autorskie.


Art. 1. 1. „Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).”2
„…najgłębszym źródłem własności jest praca, czyn ludzki aktualizujący jakąś potencjalność materii, gdy chodzi o dobra fizyczne, i ducha, gdy chodzi o twórczość umysłową, naukową, artystyczną. Widzieliśmy, że na tym, co zostało wytworzone, wyciśnięte zostaje jakby osobiste piętno pracownika i to jest najgłębszym uzasadnieniem uprawnienia, jakie ma on do zawłaszczenia jej sobie.”3
Abstrakcyjność informacji sprawia, że często wydaje się ona bezpańska. Tak jednak nie jest. Informacja jest zapisem intelektualnej działalności człowieka i przysługuje jej ochrona prawna. Jeżeli informacja ma charakter dzieła (powieść, obraz, zdjęcie, film, muzyka, strona WWW), to komercyjne (handlowe) jej wykorzystanie wymaga zgody autora, często też wykupienia odpowiednich praw. Twórcy przysługuje nieograniczone w czasie i nie podlegające zrzeczeniu się lub zbyciu prawa osobiste stanowiące o jego autorstwie, a także prawa majątkowe (prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim). Taki zakres praw twórcy określany jest jako monopol autorski.
Jednakże ustawodawca przewidział możliwość ograniczenia tego monopolu, stanowiąc w omawianej ustawie o licencjach ustawowych na rzecz określonych osób (do ich użytku osobistego) i instytucji (bibliotek, archiwów, szkół), określił zasady dozwolonego użytku chronionych utworów (oddział 3 rozdziału 3 ustawy – art. 23 – 39). Zadaniem przepisów zawartych w tym oddziale jest zachowanie równowagi pomiędzy monopolem autorskim a szeroko pojętym interesem społecznym. Opierają się one na założeniu, że poszanowanie prawa twórcy nie może mieć charakteru nieograniczonego, że przepisy muszą ułatwiać dostęp do dóbr kultury i do osiągnięć nauki.
W kwietniu 2004 Polska zharmonizowała obowiązujące u nas prawo z dyrektywami unijnymi (ustawa z dn. 1 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 91, poz. 8690. Dokonano kilku zmian dotyczących dozwolonego użytku chronionych utworów.
Należy jednak pamiętać, że każde korzystanie z utworu w ramach dozwolonego użytku chronionych utworów uwarunkowane jest wymienieniem twórcy i źródła. Wymienienie twórcy to podanie jego imienia i nazwiska bądź jego pseudonimu lub informacji o tym, że utwór został u udostępniony anonimowo.


1T. Goban – Klas, P. Sienkiewicz: Społeczeństwo informacyjne: szanse, zagrożenia, wyzwania. Kra-ków, 1999, s. 43.
2Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych Dziennik Ustaw Nr 24, poz. 83.
3J. Woroniecki OP: Katolicka etyka wychowawcza. Tom II - Etyka szczegółowa – część 2. Lublin, 1986, s.258 – 259.

Bibliografia
1. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych Dziennik Ustaw Nr 24, poz. 83.
2. Goban – Klas T., Sienkiewicz P.: Społeczeństwo informacyjne: szanse, zagrożenia, wyzwania. Kraków, 1999.
3. Howorka Bolesław: Polskie prawo autorskie w szkole i bibliotece. „Biblioteka w szkole” 2005 nr 3 s. 2 – 3.
4. Woroniecki Jacek OP: Katolicka etyka wychowawcza. Tom II - Etyka szczegółowa – część 2. Lublin, 1986. ISBN 83-228-0024-X
5. Żuk – Suska Elżbieta, Suski Andrzej: Technologie Informacyjne i Edukacja Multimedialna w praktyce szkolnej – materiały szkoleniowe do modułu I. Lublin 2004.


Opracował:
Tomasz Ostapowicz
Nauczyciel – bibliotekarz
Publicznego Gimnazjum w Pucku

 

 
Dzień z Kalendarza

Dzisiaj jest: Sobota
26 Maja 2018
Dzień Matki
Imieniny obchodzą
Beda, Filip, Marianna, Paulina,
Więcemił, Wilhelmina

Do końca roku zostało 220 dni.
Zodiak: Bliźnięta
Licznik Odwiedzin
Odsłon : 1405789
Gościmy
Naszą witrynę przegląda teraz 40 gości